آخرين مطالب

زیارت و ضیافت، شفاعت کریمه

نویسنده: حجة الاسلام سید بهاءالدین ضیایی

أعوذ بالله من الشیطان الرجیم

 بسم الله الرّحمن الرّحیم.

قال الرضا «علیه السلام»: « من زارها عارفاً بحقها فله الجنة»

در ایام سوگواری کریمه اهل بیت علیهم السلام ، حضرت فاطمه معصومه(س) هستیم. درباره وجود با عظمت ایشان می‌توان به نکات فراوانی اشاره کرد. یکی از نکات قابل توجه در فضائل و مناقب آن حضرت این است که بین همه امامزادگان، این ذراری رسول الله، این پاره‌های تن پیغمبر، امامزاده‌ای نداریم به جز حضرت معصومه(س) که زیارتنامه مأثور داشته باشد. زیارتنامه «مأثور» یعنی زیارتنامه‌ای که از لسان امام معصوم صادر شده باشد. حتی سید الکریم، حضرت عبدالعظیم حسنی هم که از نوادگان امام حسن مجتبی(ع) هستند، زیارتنامه‌ مأثور ندارند.

مرحوم شیخ عباس قمی در مفاتیح‌الجنان می‌فرماید: «علما برای آن بزرگوار زیارتی نقل نکرده‌اند مگر آنکه فخرالمحققین آقاجمال الدین در المزار خود آن را آورده است. زیارت آن حضرت به این نحو است...». ایشان از زیارتنامه‌ای که حضرت ثامن الأئمه علی بن موسی الرضا(ع) برای حضرت معصومه(س) بیان کرده‌اند، اقتباس کرده است و فقط بعضی از کلمات آن را عوض کرده است. پس برای امامزادگان زیارتنامه مأثور نداریم. البته شهدای کربلا فصل جدایی دارند. اما در میان امامزادگان، تنها حضرت معصومه(س) است که زیارتنامه مأثور دارد.

علی بن ابراهیم قمی از پدرش ابراهیم بن هاشم از سعد اشعری قمی از علی بن موسی الرضا(ع) روایت کرده است که حضرت فرمودند:‌ ای سعد! نزد شما در قم قبری هست از ما اهل بیت. سعد اشعری قمی می‌گوید: من فدای شما شوم، منظورتان قبر فاطمه، دختر امام موسی کاظم(ع) است؟ حضرت فرمودند: بله. «من زارَها عارفاً بِحقِها فَلَه الجَنة». کسی که زیارتش را با شرط آن، که معرفت است، بجا آورد، بهشت بر او واجب است.(۱)

پس زیارت با معرفت، مزد و اجری دارد به نام بهشت. در ادامه روایت می‌بینیم که علی بن موسی الرضا(ع) به این اکتفا نکرده‌اند که بروید و زیارتنامه مشترکی را که برای دیگر امامزادگان آمده است، بخوانید؛ بلکه حضرت دستوراتی دادند و آداب زیارت حضرت معصومه(س) را بیان کردند. ایشان فرمودند: بروید بالای سر قبر حضرت معصومه و رو به قبله بایستید. وقتی بالای سر رفتید و رو به قبله ایستادید، ۳۴ مرتبه تکبیر بگویید، ۳۳ مرتبه سبحان الله بگویید و ۳۳ مرتبه الحمدلله. سپس سلام بدهید.

این کلام علی بن موسی الرضا(ع) است. تفاوت کلام معصوم و غیر معصوم این است که می‌توان روی کلمه به کلمه کلام معصوم حساب باز کرد. فرق کلام معصوم با کلام ما این است که کلام او پیراسته از هواست و کلمه به کلمه‌اش برگرفته از وحی است. «و ما ینطق عن الهوی إن هو إلا وحیٌ یوحی».(۲) بنابراین بررسی زیارتنامه حضرت معصومه(س)، خودش جلسات زیادی می‌طلبد. من می‌خواهم تنها به یک کلمه از آن اشاره کنم؛ کلمه‌ای که دارای اهمیت بسیاری است.

می‌دانید که نام این بزرگوار، فاطمه است. در بخشی از زیارتنامه می‌خوانید: «یا فاطمه! إشفعی لی فی الجنة فإنّ لک عند الله شأناً من الشأن». وقتی سلام‌های ابتدای زیارتنامه را دادید و از اول، تاریخ را در یک نگاه دیدید، از آدم تا خاتم را سلام دادید و بعد از انبیا به اوصیا پرداختید و بعد، این شجره مبارکه را دنبال کردید تا رسیدید به این بزرگوار و به ایشان نیز سلام دادید، در اینجا بنت بودن ایشان و فرع بودن و شاخه بودنشان از آن شجره را مشخص می‌کنید و می‌گویید: السلام علیک یا بنت رسول الله... بنت فاطمه و خدیجه... بنت أمیر المؤمنین... بنت الحسن و الحسین... بنت ولی الله، أخت ولی الله و عمة ولی الله و به طور مشخص، بنت موسی بن جعفر و رحمة الله و برکاته. در سلام آخر زیارتنامه که خود جای صحبت بسیار دارد می‌گویید: السلام علیک عرّف الله بیننا و بینکم فی الجنة و در ادامه، حوائجی را می‌طلبید و در پایان می‌گویید: یا فاطمه! إشفعی لی فی الجنة. بعد هم دعایی دارد و زیارت‌نامه به پایان می‌رسد.

خود چینش زیارتنامه، چینش بسیار دقیقی است و نکته‌های بسیاری در آن وجود دارد. ولی من می‌خواهم موضوع شفاعت را مطرح کنم. احادیث مفصلی در باب شفاعت وجود دارد که باید جداگانه به آن بپردازیم. بعضی برای ورود به بهشت مشکل دارند و نیاز به شفاعت دارند. این شفاعت‌ می‌تواند شفاعت پدر و مادر، اولاد، بعضی از عزیزان، دوستان، شهدا یا علما باشد. حتی گاهی اعمالی هست که انسان را به مقام شفاعت می‌رساند. مرحوم سید بن طاووس(ره) در کتاب إقبال الأعمال نمونه‌های زیادی آورده است که به عنوان مثال، فلان نماز در شب‌های ماه‌های رجب و شعبان به انسان مقامی می‌دهد که می‌تواند به اندازه فلان قبیله شفاعت کند. بر این اساس، من و شما هم اگر برنامه‌ها و مراقبت‌هایی داشته باشیم، خداوند به ما مقام شفاعت می‌دهد. بعضی از سوره‌های قرآن نیز چنین خواصی دارند.

پس در اینکه من برای ورود به بهشت نیاز به شفاعت دارم، شکی نیست. علما، رفقا، شهدا، فضلا یا پدر و مادر ممکن است شفاعت من را بکنند. ولی نوبت به حضرات معصومین(ع) نمی‌رسد؛ چون مقامشان بالاست. نوبت به حضرت معصومه نمی‌رسد. عظمت ایشان در این نیست که من را شفاعت کنند تا وارد بهشت شوم. به این کلام که متعلق به امام رضا(ع) است، دقت کنید: «یا فاطمه! إشفعی لی فی الجنة». نمی‌فرماید: «إشفعی لی الجنة». یعنی نمی‌گوید: «بهشت را برای من شفاعت کن»؛ بلکه می‌فرماید: «در بهشت برای من شفاعت کن». یعنی وقتی إن شاء الله اهل بهشت شدید، می‌بینید که بهشت درجاتی دارد، همان‌گونه که دوزخ نیز دَرَکاتی دارد. در روایت داریم که بعضی در بهشت با خودِ رسول الله هستند، با خود أمیرالمؤمنین هستند. علی بن موسی الرضا(ع) فرمود: «مَعیِ فی درجتی». یعنی بعضی از اهل بهشت در درجه علی بن موسی الرضا(ع) هستند. بعضی هم در بهشت هستند ولی در درجه آنها نیستند. آنجاست که باید برویم سراغ حضرت معصومه(س). این عظمت حضرت معصومه است که در بهشت شفاعت می‌کند. خود شفاعت در بهشت، یک مقام است. شفاعت برای ورود به بهشت یک چیز است، شفاعت در بهشت یک چیز دیگر. به همین دلیل بلافاصله می‌فرماید: «فإنَّ لک عند الله شأناً مِن الشأن». این عبارت نشان می‌دهد که ترجمه این فراز به «درباره بهشت برای من شفاعت کن»، ترجمه نارسایی است و در این ترجمه به عظمت کلام معصوم(ع) توجه نکرده‌ایم.

بنابراین شما می‌توانید با نماز، روزه، احسان به والدین و... وارد بهشت شوید ولی آنجا مقامات و درجاتی هست که به آن درجات نیاز دارید و تنها راه رسیدن به آن درجات، شفاعت است. وقتی برای درجات این دنیای فانی این قدر همدیگر را حذف می‌کنیم و برای همدیگر برنامه‌هایی داریم، درجات بهشت باید برایمان مهم‌تر باشد. یکی از نام‌های قیامت «روز حسرت» است. همه در آن روز، حسرت می‌خورند. حتی بهشتی‌ها هم حسرت می‌خورند. چگونه باید این حسرت را جبران و درمان کرد؟ آنجا که مقام عمل نیست؛ عمل فقط در دنیاست. اینجاست که به قول شاعر، فردای قیامت همه به دنبال حضرت می‌گردند:

« این ندا سر دهند قمّیون، روز محشر کجاست معصومه؟»

بحث شفاعت و همچنین بحث مقامات و درجات بهشت، از نگاه ادبی و همچنین از نگاه روایی جای بحث مفصل دارد ولی من سعی کردم به طور خلاصه خدمت‌تان عرض کنم. موضوع شأنیت نیز که در عبارت «فإنّ لک عند الله شأنا من الشأن» آمده است، جای توضیح دارد که «شأنا» به صورت نکره آمده و این، بیان‌کننده عظمت حضرت معصومه(س) است.

اللهم إنی أسئلک أن تختم لی بالسعادة. فلا تسلب منّی ما أنا فیه و لا حول و لا قوة إلا بالله العلی العظیم. اللهم استجب لنا و تقبّله بکرمک و عزّتک و برحمتک و عافیتک و صلی الله علی محمد و آله اجمعین و سلم تسلیما یا أرحم الراحمین.

 

__________________

(۱)    مفاتیح الجنان

(۲)    النجم آیات ۳و ۴