آخرين مطالب

بر سایه سار وحی
تفسير سوره مبارکه انبياء - حجت الاسلام و المسلمين سيد على هاشمى شاهرودى

بسمه تعالى
تفسير سوره مبارکه انبياء ‏
خصوصيات:‏
اين سوره بيست و يکمين سوره قران کريم مى باشد که در جزء ۱۷ قرآن قرار دارد. و از سوره هاى مکّى مى باشد. تعداد آيات اين سوره بنابرقول کوفيان

۱۱۲ آيه و بنابر قول غير کوفيان ۱۱۱ آيه مى باشد. زيرا کوفيان جمله ( مالا ينفعکم و لايضرّکم..) را يک آيه مستقل حساب کرده اند. ‏
فضيلت :‏
ابن کعب از رسول خدا (صلى الله عليه و آله و سلم) نقل کرده است که هر کسى که اين سوره را قرائت کند خداوند در روز حساب و کتاب، او را به آسانى

حساب کند و او را مى بخشايد و تمام پيامبرانى که نام مبارک آنها در قرآن ذکر شده است به اين شخص سلام کنند امام صادق (عليه السلام) مى فرمايد: هر کس

اين سوره را از روى محبت و علاقه بخواند در بهشت هم نشين پيامبران است و در اين جهان در نظر مردم با ابهت خواهد بود. ‏
موضوع و مفهوم کلى سوره: ‏
نسبت به موضوع کلى سوره، اقوال مختلفى بيان شده است مثلا علامه طباطبايى در تفسير الميزان مى فرمايند: اين سوره پيرامون مسأله نبوت است. لکن به

نظر مى رسد که اين سوره مثل سُوَر ديگر، داراى فرازهاى گوناگون باشد که با ملاحظه هر فراز از اين سوره، موضوع آن و موضوع کلى سوره، مشخص

مى گردد. ‏
مثلا آيه ۱ الى ۱۵ اولين فراز اين سوره مبارکه مى باشد که اگر بخواهيم موضوع اين فراز اول را بصورت کلي، بيان کنيم عبارت است از غفلت و اعراض

و روى گردانى ظالمان از حساب و کتاب (قيامت) که اين امر باعث گرديده، به انبياء الهي، اتهام زده و به کلام و ذکر خدا ايمان نياورند و خداوند هم در مقابل

ابتدا، اتهام انبياء را دفع کرده و با بيان حال مردم اقوام قبل و انبياء قبل، نتيجه اين عدم ايمان را عذاب سخت الهى بيان مى کند. ‏
نکته:‏
اين سوره با اينکه از سوره هاى مکى است که در آن حجت از بشارت و وعده الهى بيشتر در ميان است لکن در اين سوره، کلام از تهديد و وعيد به عذاب

بيشتر بيان شده است. ‏
سوال: علت اينکه در اين سوره که بنام انبياء است، در اولين آيه کلام از حساب و کتاب قيامت شده است چه نکته اى است و چه تناسبى با اين سوره دارد؟
جواب :‏
ممکن است نکته اين شبه اين باشد که، وظيفه اصلى انبياء، هدايت و تربيت اعمال مردم مى باشد و مردم در قيامت نسبت به اين اعمال و رفتار، محاسبه خواهد

شد و خود اين محاسبه اعمال، دليل بر حقانيت و اثبات نبوت و رسالت انبياء الهى و حقانيت کلام و ذکرى است که توسط انبياء الهى نازل شده است. ‏
تفسير آيه ۱- اقترب للناس حسابهم و هم فى غفلة معرضون ‏
ترجمه :محاسبه اعمال مردم نزديک شده است و حال اينکه مردم در غفلت، روى گردان هستند. ‏
اِقتَرَبَ:‏
اقترب فعل ماضى باب افتعال از ماده قَرُبَ بر وزن کَرُمَ مى باشد و از افعال لازم است بنابراين براى متعدى شدن نياز به حرف من و الى دارد. و بر خلاف

باب قَرِبَ بر وزن عَلِمَ که از افعال متعدى است مثل آيه : ولا تقربا هدا الشجرة لکن معناى هر دو باب، دَنا يعنى نزديک شدن مى باشد. ‏
بنابراين اقترب فعل لازم است و براى متعدى با حرف جر استعمال مى شود و بخاطر همين لام بمعناى الى مى باشد. ‏
نکات تفسيري:‏
‏۱- اقترب از باب افتعال دال بر مبالغه و مطاوعة، بر وزن ماضى آمده است تا حتمى و قطعى الوقوع بودن ، قيامت و حساب مردم را بيان کند. ‏
‏۲- اقترب فعل لازم است بر وزن کَرُمَ و براى متعدى شدن نياز به حرف جر من و الى دارد البته با اين فرق که اسناد، نزديک شدن در من و الى فرق دارد مثلا

اقترب زيد من عمر يعنى عمر به زيد نزديک شده است و اقترب زيد الى عمر يعنى نزديک شدن از سمت زيد است به اين بيان در آيه شريفه چون مراد اين است

که قيامت، به مردم نزيدک مى شود نه مردم ( زيرا مردم غافل از حساب و کتاب هستند) بنابراين لام در للناس بمعناى الى مى باشد. ‏
‏( سوال: چرا به جاى لام ، الى استعمال نشده است؟)‏
‏۳- علت استفاده حرف لام بجاى حرف الى در للناس اين مطلب است که يکى از معانى که حرف لام افاده مى کند، اختصاصى و الزام و همراه بودن است که

اين معنى در حرف الى نيست و اين مطلب استفاده ميشود که مراد خداوند اين است که حساب و کتاب اعمال انسان، همراه انسان مى باشد و کأنَّ يک شى هستند

نه دو چيز و اين مطلب از آيات ديگر قابل استفاده است. ‏
سوره اسراء آيه (۱۳): و کل انسان الزمناه طائرةُ فى عنقه و نخرج له يوم القيامة کتابا بلقاه منشوراً. ‏
سوره طور آيه (۲۱): کل امرى بما کسب رهين
سوره مدثر آيه (۳۸) : کل نفس بما کسبت رهينة. ‏
‏۴- مراد از نزديک شدن قيامت و حساب به مردم چيست؟ احتمالات گوناگون مطرح شده است احتمال اوّل : با گذشت عمر انسان ، روز به روز، ساعت به

ساعت، انسان به قيامت و حساب و کتاب و محاسبه اعمال نزديک تر مى گردد. ‏
احتمال دوم: بعثت رسول مکرم اسلام در آخر الزمان مى باشد. زيرا ايشان آخرين رسول و فرستاده الهى مى باشد. بنابراين زمان بعثت ايشان ، نزديک به

قيامت است همانگونه که خود ايشان فرمودند انا و الساعت کهاتين . ( اشاره به ۲ انگشت خود کردند)‏
احتمال سوم: نظر حقير اين است که ممکن است مراد از نزديکى ، قرب زمانى يا مکانى نباشد بلکه مراد، قرب وجودى است يعنى محاسبه اعمال انسان، خود

انسان هستند و چيزى جداى از هم نمى باشند به اين معنى که محاسبه اعمال، همراه انسان مى باشد ( اين احتمال با نکته شماره ۳ که لام مى باشد متناسب است

)‏
اين احتمال از برخى روايات هم قابل استفاده است ‏
‏۱- قال ابى عبدالله عليه السلام: فکان الدنيا لم تکن و کان الآخرة لم تزل ( کامل الزيارات ص ۷۵) مضمون روايت دال بر ا ين است که گويا دو جهان نداريم

بلکه يک جهان و عالم است و ان هم قيامت و روز حساب و کتاب است. ‏
‏۲- قال اخبرنى فى الجنة هل فى الدينا هى ام فى الآخرة و أين الاخرة من الدنيا قال عليه السلام الدينا و الآخرة محيطة بالدنيا ‏
‏* مردم در هيمن دنيا، عتاب و چوب و محاسبه بعضى اعمالشان را مى بينند يعنى در همين دينا دارند، حساب و کتاب و عقاب مى شوند و حال اينکه غافل هستند

و عبرت نمى گيرند.‏